خلاصه ی کلیدی:

· درمان هورمونی یائسگی(HT) می ‌تواند با بهبود حساسیت به انسولین، برای زنان دیابتی مفید باشد.

· با توجه به افزایش خطر بیماری ‌های قلبی-عروقی (CVD) در دیابت، باید ریسک‌ های قلبی مرتبط با HT با دقت بیشتری بررسی شوند.

· متخصصان سلامت باید در نظر داشته باشند که درمان علائم یائسگی چگونه ممکن است بر زنان مبتلا به دیابت تأثیر بگذارد، و هنگام تجویز درمان، رویکردی مشارکتی و مبتنی بر تصمیم ‌گیری مشترک را در پیش بگیرند.

9 سپتامبر 2025- در یک سخنرانی در نشست سالانه انجمن متخصصان مراقبت و آموزش دیابت، دکتر  Erin Raneyاستاد دانشگاه داروسازی مید‌وسترن تأکید کرد که زنان دیابتی در آستانه‌ ی ورود به دوران یائسگی نیازمند توجهات ویژه ‌ای هستند. او در سخنرانی خود به تأثیر درمان جایگزینی هورمونی(Menopausal Hormon Therapy)  بر کنترل قند خون در این گروه اشاره کرد و بر ضرورت اتخاذ رویکرد تصمیم ‌گیری مشارکتی در انتخاب درمان تأکید نمود .دکتر رینی گفت: «مدیریت علائم یائسگی باید با دقت و به‌ صورت فردی انجام شود، به ‌ویژه در افراد مبتلا به دیابت».

ارتباط یائسگی با دیابت

به گفته ‌ی دکتر رینی، زنان در دوران یائسگی با تغییرات قلبی ‌متابولیک متعددی از جمله:تغییر در پروفایل استروژن و آندروژن، تغییرات ساختاری و عملکردی عروق، تغییر در ترکیب بدنی، تعادل انرژی، متابولیسم کربوهیدرات و عملکرد کبد و تغییر در متابولیسم چربی و فشار خون مواجه می ‌شوند. افزایش مقاومت به انسولین و کاهش ترشح آن نیز ممکن است رخ دهد، هرچند مشخص نیست این تغییرات ناشی از یائسگی‌ هستند یا فرآیند طبیعی پیری. آنچه قطعی است، افزایش توده چربی (به ‌ویژه چربی احشایی) و کاهش توده‌ ی عضلانی در این دوران است.

زنانی که علائم وازوموتور شدیدتری دارند، در معرض خطر بالاتر دیابت نوع ۲و سایر پیامدهای قلبی ‌متابولیک قرار دارند. همچنین، نوسانات قند خون در دوران گذار یائسگی شایع است و علائم وازوموتور ممکن است تشخیص هیپوگلایسمی را دشوار کنند. دکتر رینی افزود: «راهنمایی‌ های موجود برای مدیریت قند خون در انواع دیابت، به ‌ویژه دیابت نوع ۱، بسیار محدودند».

درمان جایگزینی هورمونی در زنان دیابتی

دکتر رینی به بررسی تأثیردرمان هورمونیو درمان‌ های غیرهورمونی بر زنان دیابتی پرداخت. طبق مقاله ‌ای که در Endocrine Researchمنتشر شده است، درمان باHT  در دوره ی یائسگی می ‌تواند با بهبود حساسیت به انسولین و کاهش چربی شکمی، خطر دیابت نوع ۲را کاهش دهد. مطالعاتی مانند Women’s Health Initiative نیز برخی اشکالHT  را با کاهش خطر دیابت نوع ۲مرتبط دانسته‌ اند، هرچند این مطالعات دیابت را به‌ عنوان پیامد اصلی بررسی نکرده‌ اند.

در زنان مبتلا به دیابت،HT  با کاهشHbA1c و قند خون ناشتا همراه بوده است. بر اساس متاآنالیزی که در ژورنالDiabetes Care منتشر شده است،  HTباعث کاهش ۰٫۵۶درصدی HbA1c و کاهش قند خون ناشتا به میزان ۲۰٫۷ میلی ‌گرم در دسی ‌لیتر می‌ شود. دکتر رینی گفت: «ما دریافتیم که هورمون درمانی در یائسگی می تواند یا یک تاثیر خنثی بر تنظیم قند خون داشته باشد و یا بطور بالقوه مفید باشد. این تغییرات کوچک هستند، اما نشانه ‌ای از بدتر شدن وضعیت نیستند، تأثیر HT بر دیابت بسته به نوع استروژن یا پروژستین و روش مصرف آن متفاوت است».

با وجود فواید بالقوه، زنان مبتلا به دیابت نوع ۲حدود ۵۰ درصدکمتر از جمعیت عمومی از HT استفاده می ‌کنند که احتمالاً به دلیل نگرانی از خطر بیماری‌ های قلبی ‌عروقی است. برچسب محصولات استرادیول در آمریکا، مصرف آن را در افراد با سابقه یا بیماری فعال ترومبوز وریدی یا شریانی ممنوع کرده است.

استروژن می ‌تواند اثرات مثبت و منفی بر سلامت قلبی و عروق داشته باشد: کاهش LDL و افزایش HDL از جمله اثرات مطلوب آن است، اما ممکن است تری ‌گلیسرید،CRP  و پروترومبین را افزایش داده و آنتی‌ ترومبین III را کاهش دهد.

طبق راهنمای انجمن یائسگی (۲۰۲۲)، زنان زیر ۶۰سال یا کمتر از ۱۰سال پس از شروع یائسگی، در صورت استفاده از HT، در معرض خطر پایین بیماری‌ های قلبی، ترومبوز و سکته قرار دارند؛ اما این خطر در زنان بالای ۶۰سال یا ۱۰تا ۲۰سال پس از یائسگی بیشتر است.

دکتر رینی هنگام بررسی تجویز هورمون درمانی یائسگی برای زنان مبتلا به دیابت، به متخصصان مراقبت‌های بهداشتی توصیه کرد که از محاسبه ‌گرهای خطر بیماری‌ های قلبی عروقی برای تعیین خطر بیماری‌ های قلبی عروقی فرد استفاده کنند و داروهای دیابت مانند GLP-1s، مهارکننده‌ های  SGLT2و متفورمین را برای کاهش خطر بیماری‌ های قلبی عروقی در نظر بگیرند. او افزود: «هنگامی که به فکر افزودن استروژن به درمان هر فرد مبتلا به دیابت با علائم یائسگی می افتید، منطقی است که شدت علائم و تمایل فرد به درمان ، سن و اینکه آیا در آن دوره زمانی [بین 10 تا 20 سال] پس از یائسگی است، چه مدت است که دیابت دارد و اینکه آیا دیابت نوع 1 یا نوع 2 دارد... و اینکه آیا از قبل شواهدی از آسیب به اندام هدف یا بیماری‌ های قلبی عروقی دارد یا خیر، را بررسی کنید».

درمان‌ های غیرهورمونی

دکتر رینی گفت: داده ‌های موجود درباره‌ ی تأثیر درمان‌ های غیرهورمونی بر زنان مبتلا به دیابت محدود است. داروی فزولینتان(با نام تجاری Veozah، تولید شرکتAstellas Pharma) که در سال ۲۰۲۳ توسطFDA  برای درمان علائم وازوموتور تأیید شد، اطلاعات اندکی درباره‌ ی تأثیر آن بر دیابت دارد. با این حال، دکتررینی هشدار داد که متخصصان سلامت باید نسبت به تغییرات احتمالی در عملکرد کبد هنگام مصرف این دارو آگاه باشند.

چند داروی دیگر نیز ممکن است به ‌صورت خارج از اندیکاسیون (off-label) برای درمان علائم وازوموتور استفاده شوند، از جمله:داروهای ضدافسردگی سروتونرژیک، گاباپنتین و اکسی‌ بوتینین.

دکتر رینی هشدار داد که هر سه دارو ممکن است منجر به افزایش وزن، بالا رفتن قند خون و افزایش فشار خون در زنان شوند، هرچند داده‌ های موجود مربوط به کاربردهای غیرمرتبط با یائسگی است.

اهمیت ارتباط و تصمیم ‌گیری تیمی

دکتر رینی تأکید کرد که کل تیم مراقبت دیابت باید در بحث درباره‌ ی گزینه ‌های درمان یائسگی برای زنان دیابتی مشارکت داشته باشند. او گفت که متخصصان سلامت باید رویکردی فرد محور اتخاذ کنند و عوامل زیر را در نظر بگیرند: شاخص‌ های متابولیک، سلامت قلبی‌عروقی، شدت علائم یائسگی و سایر ریسک ‌های مرتبط با استفاده از . HT

او افزود: «مهم است که همه‌ ی اعضای تیم درمانی- از متخصص زنان و زایمان، پزشک عمومی، متخصص آموزش دیابت تا سایر اعضای تیم مراقبت- در کنار هم درباره ‌ی تأثیرHT  بر بیماری قلبی ‌عروقی، علائم یائسگی و مدیریت قند خون صحبت کنند؛ و ریسک دیابت یا نگرانی‌ های بیمار را به‌ صورت فردی ارزیابی و در تصمیم ‌گیری لحاظ کنند».

منبع:

https://www.healio.com/news/endocrinology/20250909/consider-impact-on-glucose-risks-when-prescribing-menopausal-ht-for-women-with-diabetes